Uluslararası uçuşlarda Türkiye’nin önemli bir aktarma merkezi olması, transit veya transfer yolcular hakkında uyuşturucu madde suçlarına ilişkin ceza soruşturmalarının da gündeme gelmesine neden olmaktadır. Özellikle İstanbul Havalimanı gibi uluslararası aktarma noktalarında, Türkiye’ye giriş amacı bulunmadığını belirten yabancı yolcuların bagajlarında veya üzerlerinde uyuşturucu madde ele geçirilmesi halinde fiilin hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi büyük önem taşır.
Bir kişinin transit yolcu olması, Türkiye’de işlenen bir uyuşturucu madde suçu nedeniyle cezai sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte, ele geçirilen uyuşturucu maddenin Türkiye’ye ithal edilmek amacıyla mı getirildiği, yoksa Türkiye yalnızca üçüncü bir ülkeye ulaşmak için aktarma noktası olarak mı kullanıldığı, uygulanacak TCK hükmünün belirlenmesinde kritik öneme sahiptir.
Türk Ceza Kanunu’nda Uyuşturucu Madde İthal Etme ve Nakletme
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesi uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarını düzenlemektedir.
TCK m.188/1 uyarınca uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi ruhsatsız veya ruhsata aykırı biçimde imal, ithal veya ihraç eden kişi hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis ve adli para cezası öngörülmektedir.
Buna karşılık uyuşturucu maddenin ülke içinde satılması, satışa arz edilmesi, başkasına verilmesi, sevk edilmesi, nakledilmesi, depolanması, satın alınması, kabul edilmesi veya bulundurulması TCK m.188/3 kapsamında düzenlenmiştir. Bu fiiller bakımından on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası söz konusudur. Uyuşturucunun kokain, eroin ve maddede sayılan bazı nitelikli maddelerden olması halinde ayrıca cezada artırım gündeme gelebilir.
Dolayısıyla transit yolcular bakımından temel tartışmalardan biri, fiilin “ithal etme” mi yoksa “nakletme” mi olduğu noktasında ortaya çıkar.
Transit Yolcunun Eylemi Her Zaman “İthal” Sayılır mı?
Hayır.
Yargıtay kararlarında, bir kişinin gerçekten transit yolcu olması ve uyuşturucu maddenin Türkiye’de bırakılacağına ilişkin yeterli delil bulunmaması halinde eylemin uyuşturucu madde ithal etme değil, nakletme olarak değerlendirilebildiği görülmektedir.
Örneğin Yargıtay 10. Ceza Dairesinin önüne gelen bir olayda sanığın Brezilya’dan İstanbul aktarmalı olarak Abuja’ya seyahat ettiği, Türkiye’de uyuşturucu maddeyi bırakacağına ilişkin delil bulunmadığı gerekçesiyle fiil uyuşturucu madde nakletme kapsamında değerlendirilmiştir. Benzer şekilde Sao Paulo-İstanbul-Johannesburg güzergâhındaki bir transit yolcu hakkında da uyuşturucunun Türkiye’de bırakılacağı yönünde delil bulunmaması nedeniyle ithal suçunun değil nakletme suçunun oluştuğu kabul edilmiştir.
Ancak bu değerlendirme her olay bakımından aynı sonucu doğurmaz.
Hangi Durumlarda Uyuşturucu Madde İthal Etme Suçu Gündeme Gelebilir?
Yolcunun yalnızca biletinde başka bir ülkeye devam uçuşunun bulunması tek başına yeterli değildir.
Örneğin;
- yolcunun Türkiye’ye pasaport kontrolünden geçerek giriş yapması,
- uyuşturucu maddenin veya bagajın Türkiye’de bir kişiye teslim edilmesinin planlanması,
- devam uçuşunun gerçek veya geçerli olmaması,
- uzun süre Türkiye’de kalınmasının planlanması,
- bagajın havalimanı dışına çıkarılmak istenmesi,
- otel veya başka bir Türkiye adresine teslim talimatı verilmesi,
- iletişim kayıtlarında Türkiye’deki kişilerle teslim organizasyonunun bulunması
gibi durumlar uyuşturucu maddenin Türkiye’ye ithal edilmek istendiğini gösterebilir.
Nitekim Yargıtay 10. Ceza Dairesinin başka bir kararında, İstanbul’a gelen kişinin planlanan devam uçuşunun gerçekleşmemesi, günlerce Türkiye’de kalacak olması ve bagajın İstanbul’daki bir adrese teslim edilmesine ilişkin olgular birlikte değerlendirilerek uyuşturucu madde ithal etme suçunun oluştuğu kabul edilmiştir.
Uyuşturucudan Haberdar Olmadığını Söylemek Yeterli midir?
Uyuşturucu madde suçlarında sanığın kastının bulunması gerekmektedir. Bu nedenle uyuşturucunun sanığa ait olmayan bir bavul içerisinde bulunması, bagajın başka biri tarafından verilmesi veya sanığın içeriğinden habersiz olduğunu savunması dosyanın değerlendirilmesinde önemlidir.
Ancak mahkemeler yalnızca sanığın beyanıyla bağlı değildir. Uyuşturucunun miktarı, paketlenme ve gizlenme şekli, bagajın kime ait olduğu, yolculuğun nasıl organize edildiği, biletlerin kim tarafından satın alındığı, telefon görüşmeleri, mesaj kayıtları, para transferleri ve sanığın olay öncesi ve sonrasındaki davranışları birlikte değerlendirilebilir.
Bu nedenle özellikle uluslararası uyuşturucu soruşturmalarında delillerin ilk aşamadan itibaren doğru değerlendirilmesi son derece önemlidir.
Yabancı Uyruklu Transit Yolcular Açısından Savunma Süreci
Yabancı bir kişinin Türkiye’de gözaltına alınması veya tutuklanması halinde savunma hakkının etkin şekilde kullanılabilmesi gerekir. Tercüman yardımı, müdafi desteği, konsolosluk işlemleri, yakalama ve arama tutanaklarının incelenmesi, uçuş kayıtlarının temin edilmesi ve transit yolculuğu gösteren belgelerin dosyaya sunulması hukuki değerlendirmeyi doğrudan etkileyebilir.
Özellikle uyuşturucunun Türkiye’de bırakılmayacağını gösteren devam uçuşu kayıtları, rezervasyonlar, bagaj etiketleri ve seyahat planları suç vasfının belirlenmesinde önem taşıyabilir.
Transit yolcunun Türkiye’de uyuşturucu madde ile yakalanması halinde “transit yolcu olduğu için Türkiye’de cezalandırılamaz” şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır. Asıl değerlendirilmesi gereken husus, somut olayın özelliklerine göre uyuşturucunun Türkiye’ye ithal edilmek amacıyla mı getirildiği, yoksa üçüncü bir ülkeye götürülmek üzere Türkiye üzerinden mi nakledildiğidir.
Bu ayrım, uygulanacak ceza hükmünü ve dosyanın sonucunu ciddi biçimde etkileyebildiğinden, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren dosyadaki uluslararası seyahat ve delil kayıtlarının ayrıntılı incelenmesi önem taşır. Detaylı bilgi için bizimle iletişime geçiniz.
Hukuki Destek
Uluslararası ceza hukuku, yabancı uyruklu şüpheli ve hükümlülere ilişkin işlemler ile devletler arası adli iş birliği süreçleri; ulusal mevzuatın yanında uluslararası sözleşmelerin ve ilgili ülke hukukunun birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir. Somut olayın özelliklerine göre uygulanacak hukuki prosedür ve başvuru yolları değişebileceğinden, dosyanın bireysel olarak değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
